ايلام ـ شهريار حيدري فر: برعمر كشت و ذرع در دامنه هاي زاگرس ومنطقه اي كه اينك «ايلام» ناميده مي شود، تلخي تشنگي خاك تفتيده مزارع واقع در حاشيه ۱۶ رودخانه حك شده است.
ديريست كه زارعاني كم توش وتوان بركناره رودخانه هاي سيمره، چرداول، ميمه، دويرج ، كنگير، بهارخوش وديگر آبهاي روان منطقه براراضي ديم ، بذر پاشيده و با هول ولايي جانكاه هرقطره باران را به استغاثه پرداخته اند. گاه و بيگاه، آسمان خالي از ابرهاي خيس روي خشك خود را به زمين و زارع نشان داده و يكسال كشت و كار حاصلي و سال آوردي جز خاك سياه ندارد.
تكرار اين تجربه تلخ راهي جز ترك ديار واقامت براي خيل اين ديمكاران نگذاشته كه اينك در حاشيه شهر ايلام انبوهي از مهاجراني كه قبلاً زارع ديمكار بوده وامروز در بهترين حالت «فعله» هستند، ساكن اند. همه اين خشكي در حالي است كه در رودخانه هاي دائمي استان ، سالانه پنج ميليارد و۵۰۰ميليون مترمكعب آب جريان دارد كه سانتيمتري بيشتر از بستر خود را تري و طراوت نمي بخشند.براي افسوس خوردن از خشكي ديمزارهايي كه ميزبان بي بهره بستر رودخانه هستند، لازم نيست كه حتماً زارع باشيد، به عنوان خبرنگار نيز اين همجواري آب وخاك كه به همدلي نمي انجامد مايه رنج و اندوه است . اولين وقديمترين علت پايه اي وطبيعي اين محروميت اختلاف سطح بستر رودخانه ها با اراضي حاشيه اي است .
استان ايلام منطقه اي كوهستاني واقع در سلسله كوههاي زاگرس است كه اراضي زراعي در دامنه كوهستانها وتپه ماهورها قرار دارند و رودخانه ها در قعر دره ها قرار گرفته اند.
تحت تأثير اين عامل از مجموع ۲۵۰هزارهكتار زمين زراعي استان تنها ۵۰هزار هكتار آن آبي است . يك كارشناس آب وخاك متوسط اختلاف سطح بستر رودخانه با اراضي حاشيه استان ايلام را بيش از ۵۰متر عنوان كرد.
«شامحمد احمدي» گفت : در برخي مناطق استان كه اين اختلاف سطح در حدكمي است طي دهه هاي گذشته با استفاده از پمپهاي ديزلي بخشهاي محدودي ازاين اراضي حاشيه اي زير كشت آبي قرار گرفته اند. وي افزود: اين پمپها در قبال تأمين آب نوار كوچكي از اراضي حاشيه اي باعث نشت سوخت وروغن به داخل آب و آلايش محيط زيست اين رودخانه ها شده اند. يكي ديگر از كارشناسان آب وخاك گفت: انتقال آب به اراضي مرتفع حاشيه اي نيازمند استفاده از ايستگاه پمپاژهاي قويتر است كه نمي توان براي ايجاد آنها متكي به اعتبارات محدود دولتي بود. «محمدسليماني » افزود: از طرف ديگر كوچكي قطعات اراضي زراعي كناره رودخانه هرگونه سرمايه گذاري خصوصي براي تأمين آب را با فقدان توجيه روبرو كرده است .
گزينه باقيمانده براي بهره وري زراعي از اين منابع آبي سرمايه گذاري «تعاوني» بود كه بافت فرهنگي واجتماعي منطقه كه مالكيت گروهي آب وخاك را كمتر برمي تابد، اميدواري دراين زمينه برنمي انگيخت.
مديركل تعاون استان ايلام گفت: تعدادي از كارشناسان اين اداره با توجه به حجم زيان فرصتهاي از دست رفته عدم بهره وري مزارع حاشيه اي از كشت آبي مصمم به فراهم آوردن زمينه اجتماعي سرمايه گذاري تعاوني دراين زمينه شدند.
«علي پرويشي » افزود: باتوجه به اوج مشكل ونياز، فعاليت اين اداره كل از سال ۷۹ در «دره شهر» آنها كه حدود ۲۰هزار هكتار اراضي كناره رودخانه «سيمره» در حسرت آب مانده اند آغاز شد.
به گفته وي بنا به اعلام سازمان جهاد كشاورزي استان از مجموع ۲۸ هزارهكتار اراضي اين شهرستان با وجود منابع آب فراوان كمتر از پنج هزار هكتار آبي است .
وي اضافه كرد: برخلاف ذهنيت اوليه، با ارائه مزاياي آبي شدن اراضي، مردم و زارعان منطقه با شور و حرارت بسيار و فراموش كردن اختلافات ديرينه در حدود ۷۰شركت تعاوني ساماندهي شدند.
وي گفت : نبود شبكه برق در حاشيه رودخانه ، مشكلي بود كه شركت برق منطقه اي غرب در راستاي تحقق اين آرزوي سبز وهمچنين با توجه به نرخ بالاي برگشت پذيري سرمايه ايجاد۳۹ كيلومتري خط برق برعهده گرفت كه تاكنون ۲۰كيلومتر آن اجرا شده است .
وي افزود: ۲۵درصدتسهيلات بخش آب وخاك سال ۷۹ وبيش از ۴۰درصد تسهيلات سال ۸۰ وزارتخانه هاي تعاون و وزارت نيرو به اجراي طرح ايجاد وفعال كردن شركتهاي تعاوني ايستگاه پمپاژ برقي در استان وعمدتاً در ۵۶ كيلومتر حاشيه طولي رودخانه سيمره در دره شهراختصاص يافت.